بسیاری از ما تجربه کردهایم که وسط یک مهمانی شلوغ یا محیط پر سر و صدا، برای شنیدن حرف کسی، ناخودآگاه چشمهایمان را میبندیم تا تمرکز بیشتری پیدا کنیم. سالهاست این رفتار بهعنوان روشی طبیعی برای تقویت شنوایی پذیرفته شده، اما تحقیق جدیدی این باور قدیمی را به چالش میکشد و نشان میدهد که بستن چشمها همیشه به بهتر شنیدن کمک نمیکند؛ بلکه در محیطهای شلوغ ممکن است حتی نتیجهای معکوس داشته باشد.
بر اساس یافتههای این مطالعه، خاموش کردن ورودیهای بینایی میتواند باعث شود مغز نهتنها صداهای مزاحم محیط را حذف کند، بلکه بهطور ناخواسته بخشی از صداهای اصلی و ظریف را نیز فیلتر کند؛ همان صداهایی که فرد تلاش میکند آنها را تشخیص دهد.
آزمایش چگونه انجام شد؟
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران چینی گروهی ۲۵ نفره از داوطلبان را تحت آزمون شنیداری قرار دادند. هر فرد هدفونی بر گوش داشت و باید پنج نوع صدای بسیار ضعیف را که زیر لایهای از نویز پسزمینه پنهان شده بود تشخیص میداد. این صداها شامل موارد زیر بود:
- پارو زدن قایق
- نواختن طبل
- آواز چکاوک
- عبور قطار
- ضربهزدن به صفحهکلید
پس از تنظیم صداها در مرزی که «به سختی قابل شنیدن» باشند، هر فرد در چند وضعیت مختلف تلاش کرد صدای هدف را تشخیص دهد: با چشمهای بسته، هنگام نگاهکردن به یک صفحه خالی، هنگام مشاهده یک تصویر ثابت، و زمانی که یک ویدیوی مرتبط با همان صدا پخش میشد.
نتایج نشان داد بستن چشمها توانایی تشخیص صداها را کاهش میدهد؛ در مقابل، تماشای ویدیویی که با صدا هماهنگ بود، حساسیت شنیداری را بهطور چشمگیری افزایش میداد.
مغز در حالت شلوغ چه میکند؟
برای توضیح این رفتار، محققان در مرحله دوم از الکتروانسفالوگرافی (EEG) برای اندازهگیری امواج مغزی ۲۷ شرکتکننده دیگر استفاده کردند. یافتهها نشان داد بستن چشمها مغز را وارد حالتی به نام حساسیت عصبی میکند؛ حالتی که در آن مغز مانند یک «دروازهبان» عمل میکند:
نویز پسزمینه را با شدت بیشتری مسدود میکند، اما این فیلتر آنقدر تهاجمی میشود که صداهای ظریف و مهم نیز از بین میرود. این وضعیت باعث میشود تشخیص صداهای ضعیف در محیطهای شلوغ دشوارتر شود.
نقش چشمها بهعنوان یک لنگر برای مغز
پژوهشگران توضیح میدهند که دیدن یک محرک بصری مرتبط با صدا، مانند تماشای ویدیوی تولیدکننده همان صوت، به مغز کمک میکند تا توجه خود را روی منبع اصلی صدا قفل کند. این هماهنگی دیداری–شنیداری باعث میشود مغز راحتتر صداها را از یکدیگر تفکیک کند.
به عبارت دیگر، چشمها نقش یک لنگر حسی را بازی میکنند؛ با ثابت نگهداشتن تمرکز مغز روی یک نقطه مشخص در دنیای خارج، سیستم شنوایی بهتر عمل میکند.
چه زمانی بستن چشمها مفید است؟
اگرچه نتایج این مطالعه نشان میدهد که بستن چشمها در محیطهای شلوغ غالباً کارایی لازم را ندارد، اما این رفتار در مکانهای ساکت همچنان میتواند مفید باشد. در محیطهایی با نویز کم، بستن چشمها تمرکز را افزایش میدهد و به شنیدن صداهایی مانند جیکجیک پرندگان یا تیکتاک ساعت کمک میکند.
جمعبندی
این پژوهش تصویری تازه از نحوه پردازش صدا توسط مغز ارائه میدهد. برخلاف باور عمومی، بستن چشمها در محیطهای پر سر و صدا همیشه به بهتر شنیدن کمک نمیکند و حتی ممکن است شنوایی را ضعیفتر کند. در مقابل، استفاده از محرکهای بصری—مانند تماشای ویدیوی مرتبط با صدا—میتواند دقت شنیداری را افزایش دهد.
این یافتهها میتواند به طراحی ابزارهای کمکشنوایی، محیطهای آموزشی، اپلیکیشنهای شنوایی و حتی شیوههای درمانی جدید برای اختلالات شنوایی کمک کند.
نظرات کاربران