تداوم درگیریها و حملات اخیر، زخمی عمیق بر پیکره یکی از منحصربهفردترین آثار تاریخی ایرانزمین، «گنبد کبود مراغه»، وارد کرده و موجی از نگرانی را در میان دوستداران میراث فرهنگی و اهالی این کهنشهر برانگیخته است.
در پی انفجار مهیب شامگاه ۱۹ اسفندماه در یکی از نقاط داخلی مراغه، موج ناشی از انفجار به مهمترین و زیباترین اثر تاریخی این شهر آسیب رسانده است. گنبد کبود مراغه، شاهکار معماری و مهندسی دوره سلجوقی با قدمتی ۸۵۴ ساله، اکنون در بخشهایی از سازه و تزئینات بینظیر خود با ریزش و آسیب مواجه شده که مداخله فوری وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری را میطلبد.
این اثر هویتی که در سال ۱۳۱۰ به شماره ۱۳۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، از جمله ابنیه واجد شرایط برای ثبت جهانی است و پرونده ثبت جهانی گنبدهای تاریخی مراغه نیز در سالهای اخیر توسط ادارهکل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی در جریان بوده است.
شاهکاری که در جهان نظیر ندارد
مراغه، پایتخت نخست ایلخانیان و یکی از ۱۰ شهر برتر ایران از نظر بافت غنی تاریخی، آثاری چون رصدخانه، گنبد سرخ و گنبد غفاریه را در دل خود جای داده است. گنبد کبود که در هسته مرکزی شهر واقع شده، برجی ۱۰ ضلعی با تزئینات پیچیده کاشیکاری فیروزهای و گرهچینیهای آجری است که چشم هر بینندهای را به خود خیره میکند. این بنا اگرچه در میان عامه به مزار مادر هلاکوخان شهرت یافته، اما از منظر معماری، اوج هنر دوره سلجوقی و آذربایجانی محسوب میشود.
تزئینات و نقوش هندسی دچار ریزش شده است
«جواد محرمپور» مدیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مراغه، درباره آخرین وضعیت این بنا اظهار داشت: خوشبختانه به کل سازه اصلی صدمه بنیادی وارد نشده، اما بر اثر موج انفجار، بخشهایی از تزئینات ظریف، مقرنسها و نقوش هندسی بنا فرو ریخته است.
وی با تأکید بر اینکه سبک معماری گنبد کبود در میان آثار تاریخی منطقه متمایز است، افزود: گزارش دقیق آسیبدیدگی به ادارهکل استان، وزارتخانه و فرمانداری ارسال شده است. انتظار داریم نهادهای ملی و بینالمللی با تخصیص اعتبارات ویژه، برای مرمت سریع این اثر فاخر وارد عمل شوند.
ثبت ۱۴۰ بنای تاریخی در فهرست آسیبدیدگان جنگ
آسیب به گنبد کبود در حالی رخ میدهد که به گفته «فرهاد عزیزی» مدیرکل پایگاههای ملی و جهانی، تاکنون حدود ۱۴۰ بنا و محوطه تاریخی در سطح کشور در فهرست ابنیه آسیبدیده ناشی از وقایع اخیر ثبت شدهاند. به گفته وی، دامنه این خسارات از اختلالات سازهای و تخریبهای موضعی در تزئینات تا آسیبهای کالبدی گسترده متغیر است و پایش میدانی تیمهای تخصصی برای مستندنگاری دقیق این خسارات همچنان ادامه دارد.
اکنون چشم امید فعالان میراث فرهنگی به اقدامات حمایتی مسئولان ارشد است تا پیش از آنکه آسیبهای موضعی به تخریبهای جبرانناپذیر تبدیل شود، عملیات نجاتبخشی این میراث ۸۵۰ ساله آغاز گردد.
نظرات کاربران